کشته‌شدگان ۱۹ دی

 به یاد کشته‌شدگان ۱۹ دی

۱۹ دی، روزی که نامش با اندوه و سکوت گره خورد.
در این روزها جان خود را از دست انسان دادند. انسان‌هایی امید آینده بودند. اکنون جای خالی آنها در خانه ها و قلب خانواده هایشان باقی مانده است.

گزارش ها در مورد حملات

 در روزهای اخیر گزارش‌های خبری و حقوق بشری درباره حملات موشکی و درگیری‌های نظامی مرتبط با ایران منتشر شده است

مقاله ای با موضوع: خانواده‌های داغدار و حق اعتراض آنان درایران

خانواده‌های داغدار و حق اعتراض آنان؛ نگاهی حقوق‌بشری

مقاله ای با موضوع: مرز انسان و خفقان نفس‌ها درایران

مرز انسان و خفقان نفس‌ها در سایه اعتراضات اخیر ایران

مقدمه

وقتی از «مرز میان انسان و خفقان نفس‌ها» سخن می‌گوییم، این مفهوم در بستر اعتراضات اخیر ایران معنایی عینی‌تر پیدا می‌کند. سال‌های گذشته شاهد رخدادهایی بوده‌ایم که در آن، صدای بخشی از جامعه—به‌ویژه جوانان—در خیابان‌ها طنین انداخت و در مقابل، ساختار حاکمیتی آن را در چارچوب «اغتشاش» و تهدید امنیت ملی تعریف کرد. در این میان، پرسش اساسی این است: در چنین شرایطی کرامت انسانی، حق اعتراض و امنیت چگونه باید توازن پیدا کنند؟

۱. جوانان؛ صدای مطالبه یا قربانی شکاف؟

نسل جوان ایران با مطالباتی در حوزه آزادی‌های مدنی، وضعیت اقتصادی، عدالت اجتماعی و کرامت فردی وارد صحنه شد. بر اساس استانداردهای مندرج در اعلامیه جهانی حقوق بشر و نیز میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، افراد حق دارند دیدگاه‌های خود را بیان کنند و در تجمعات مسالمت‌آمیز شرکت کنند.

زمانی که این حق به رسمیت شناخته نشود یا امکان عملی آن محدود گردد، احساس «بی‌صدایی» در جامعه گسترش می‌یابد. در چنین فضایی، برخی اعتراضات ممکن است از مسیر مسالمت‌آمیز خارج شوند و به خشونت کشیده شوند؛ اما حتی در آن شرایط نیز، اصل تفکیک میان «معترض مسالمت‌جو» و «عامل خشونت» از اصول بنیادین حقوق بشر است.

۲. امنیت یا خفقان؟ مرز ظریف و تعیین‌کننده

دولت‌ها وظیفه دارند امنیت عمومی را حفظ کنند. اما بر اساس معیارهای مورد تأکید سازمان ملل متحد، استفاده از زور باید «ضروری، متناسب و آخرین راه‌حل» باشد.

اگر برخوردها گسترده، غیرمتناسب یا فاقد شفافیت باشند، این خطر وجود دارد که جامعه وارد مرحله‌ای از خفقان شود؛ مرحله‌ای که در آن ترس جای گفت‌وگو را می‌گیرد و امنیت به جای آنکه حافظ کرامت باشد، به محدودکننده آن تبدیل می‌شود.

۳. از دست رفتن جان جوانان؛ زخم عمیق اجتماعی

یکی از تلخ‌ترین ابعاد اعتراضات اخیر، از دست رفتن جان برخی جوانان چه در میان معترضان و چه در میان نیروهای رسمی بوده است. هر جان انسانی، فارغ از جایگاه سیاسی یا اجتماعی، حامل کرامت ذاتی است.

وقتی جامعه‌ای شاهد مرگ یا آسیب گسترده جوانان خود باشد، پیامد آن صرفاً یک رخداد سیاسی نیست؛ بلکه یک بحران اخلاقی و اجتماعی است. اعتماد عمومی کاهش می‌یابد، شکاف‌ها عمیق‌تر می‌شود و نسل آینده با خاطره‌ای تلخ از بی‌اعتمادی رشد می‌کند.

۴. نقش گفت‌وگو در جلوگیری از چرخه خشونت

تجربه بسیاری از جوامع نشان داده است که بستن مسیرهای قانونی اعتراض، احتمال بروز خشونت را افزایش می‌دهد. در مقابل، ایجاد سازوکارهای شفاف برای تجمع، نقد و مشارکت سیاسی می‌تواند انرژی اجتماعی را به سمت اصلاحات هدایت کند.

مرز میان «انسان آزاد» و «نفس در تنگنا» دقیقاً در همین نقطه است:

آیا صدای جوان شنیده می‌شود؟

آیا امکان نقد بدون ترس وجود دارد؟

آیا قانون، پناهگاه شهروند است یا ابزار تهدید او؟

۵. نگاه حقوق بشری به آینده

نگاه حقوق بشری نه در پی توجیه خشونت است و نه نادیده گرفتن وظیفه دولت در حفظ امنیت. بلکه بر سه اصل تأکید دارد:

کرامت انسانی غیرقابل نقض است.

اعتراض مسالمت‌آمیز باید حمایت شود.

استفاده از زور باید محدود، قانونی و پاسخگو باشد.

اگر این اصول رعایت نشود، جامعه به سمت فضای خفقان سوق پیدا می‌کند؛ فضایی که در آن، نفس‌ها سنگین و آینده مبهم می‌شود. اما اگر گفت‌وگو، شفافیت و پاسخگویی تقویت گردد، حتی بحران‌های عمیق نیز می‌توانند به نقطه‌ای برای بازسازی اعتماد تبدیل شوند.

جمع‌بندی

اعتراضات اخیر ایران، آینه‌ای از شکاف‌های عمیق اجتماعی و نسلی است. مرز میان انسان و خفقان نفس‌ها در این بستر، به چگونگی برخورد با صداهای معترض و میزان احترام به کرامت انسانی وابسته است.

جامعه‌ای که جوانانش را از دست می‌دهد، تنها جمعیت خود را کم نمی‌کند؛ بخشی از امید و سرمایه انسانی خود را نیز از دست می‌دهد. نگاه حقوق بشری یادآور می‌شود که امنیت پایدار تنها در سایه احترام به آزادی، گفت‌وگو و حفظ جان انسان‌ها شکل می‌گیرد. 

 فروغ آزادی

مقاله ای با موضوع: حق اعتراض، آزادی و مرز آن با خشونت درایران

 حق اعتراض، آزادی و مرز آن با خشونت؛ نگاهی حقوق بشری به وضعیت ایران

 مقدمه

 حق اعتراض و آزادی بیان از اساسی‌ترین حقوق بنیادین انسان‌هاست. این حقوق به افراد اجازه می‌دهد نظرات، مطالبات و نارضایتی‌های خود را به شکل مسالمت‌آمیز بیان کنند. در ایران نیز موضوع اعتراضات اجتماعی در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین مسائل سیاسی و حقوقی تبدیل شده است.

بررسی این مسئله از منظر حقوق بشر می‌تواند به درک بهتر مرز میان «اعتراض قانونی» و «خشونت و آشوب» کمک کند. 

۱. مبنای حقوق بشری حق اعتراض در اسناد بین‌المللی، حق اعتراض مسالمت‌آمیز به رسمیت شناخته شده است، از جمله: سازمان ملل متحد که در چارچوب اسناد خود بر آزادی بیان و تجمع تأکید کرده است. اعلامیه جهانی حقوق بشر که در ماده ۱۹ به آزادی بیان و در ماده ۲۰ به آزادی تجمع مسالمت‌آمیز اشاره دارد. میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی که ایران نیز به آن پیوسته و در مواد ۱۹، ۲۱ و ۲۲ بر حق آزادی بیان، تجمع و تشکل تأکید می‌کند. بر اساس این اسناد، دولت‌ها موظف‌اند امکان اعتراض مسالمت‌آمیز را فراهم کنند و تنها در شرایط استثنایی و به‌صورت محدود و قانونی می‌توانند آن را محدود سازند (مانند حفظ امنیت عمومی یا نظم عمومی). 

۲. حق اعتراض در قوانین داخلی ایران در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز اصل ۲۷ به صراحت اعلام می‌کند که تشکیل اجتماعات و راهپیمایی‌ها بدون حمل سلاح، به شرط آنکه مخل مبانی اسلام نباشد، آزاد است. با این حال، در عمل، تفسیر «اخلال در نظم عمومی» یا «اقدام علیه امنیت» گاه باعث محدود شدن دامنه اعتراضات شده است. این موضوع یکی از محورهای بحث میان فعالان حقوق بشر و نهادهای حکومتی است. 

۳. مرز اعتراض مسالمت‌آمیز و آشوب از منظر حقوق بشر، تفاوت مهمی میان «اعتراض مسالمت‌آمیز» و «خشونت یا تخریب» وجود دارد: اعتراض مسالمت‌آمیز: بیان مطالبات بدون خشونت، تخریب اموال عمومی یا خصوصی، و بدون آسیب به جان افراد. آشوب یا خشونت: تخریب، درگیری فیزیکی، آتش‌سوزی، یا حمله به افراد و نیروهای انتظامی. استانداردهای بین‌المللی تأکید می‌کنند که حتی اگر در یک تجمع، گروه کوچکی دست به خشونت بزنند، این امر نباید بهانه‌ای برای سرکوب کلیت تجمع مسالمت‌آمیز شود. همچنین استفاده از زور توسط نیروهای امنیتی باید «ضروری، متناسب و قانونی» باشد. 

۴. وضعیت ایران در سال‌های اخیر در سال‌های گذشته، ایران شاهد اعتراضات مختلف اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بوده است. در برخی موارد، اعتراضات با برخوردهای امنیتی گسترده، بازداشت‌های گسترده، محدودیت اینترنت و گزارش‌هایی از استفاده نامتناسب از زور همراه بوده است. 

سازمان‌های حقوق بشری بین‌المللی و داخلی بارها نسبت به مواردی چون: 

محدودیت شدید اینترنت بازداشت روزنامه‌نگاران و فعالان مدنی صدور احکام سنگین برای معترضان ابراز نگرانی کرده‌اند. از سوی دیگر، مقامات رسمی ایران این اقدامات را در چارچوب حفظ امنیت ملی و مقابله با اغتشاشات و دخالت‌های خارجی توجیه کرده‌اند. 

۵. نگاه حقوق بشری: چه باید باشد؟ از منظر حقوق بشر، یک نظام حکمرانی مطلوب باید: بستر قانونی و شفاف برای برگزاری تجمعات فراهم کند. میان اعتراض مسالمت‌آمیز و اقدامات خشونت‌آمیز تفکیک قائل شود. از استفاده بیش از حد از زور خودداری کند. حق دسترسی به اینترنت و اطلاعات را به عنوان بخشی از آزادی بیان محترم بشمارد. امکان گفت‌وگوی مدنی و اصلاحات تدریجی را فراهم کند. حق اعتراض نه تهدیدی برای حاکمیت، بلکه نشانه‌ای از پویایی جامعه است. در نظام‌های مبتنی بر حقوق بشر، اعتراض می‌تواند راهی برای اصلاح سیاست‌ها و کاهش شکاف میان مردم وضد آزادی بیان که از حقوق بنیادین هر انسان است در اسناد بین‌المللی و حتی قانون به سهولت امده باشد.

جمع‌بندی

 حق اعتراض و آزادی بیان از حقوق بنیادین هر انسان است که در اسناد بین‌المللی و حتی قانون اساسی ایران به رسمیت شناخته شده است. چالش اصلی، نحوه اجرای این حقوق و تعیین مرز میان امنیت و آزادی است. اگر اعتراض مسالمت‌آمیز به رسمیت شناخته شود و سازوکارهای قانونی برای آن فراهم گردد، احتمال بروز خشونت و آشوب نیز کاهش می‌یابد. 

نگاه حقوق بشری تأکید می‌کند که امنیت پایدار نه از طریق سرکوب، بلکه از طریق احترام به کرامت انسانی، گفت‌وگو و پاسخگویی به مطالبات مردم حاصل می‌شود.

 فروغ آزادی

تکه گم‌شده از تاریخ ایران

 

تکه گم‌شده از تاریخ ایران؛ کنفرانس حقوق بشر تهران

اوتانت، دبیرکل سازمان ملل متحد، همراه با شاه و شهبانو فرح پهلوی در روز اول کنفرانس بین‌المللی حقوق بشر سازمان ملل متحد در تهران. نفر دیگر در ردیف جلو، جورجو پانیا‌نلی، کمیسر حقوق بشر سازمان ملل متحد است. امیرعباس هویدا نخست‌وزیر پشت سر اوتانت و اسدالله علم وزیر دربار ردیف قبل از فرح پهلوی دیده می‌شوند.

ایران سونامی دستگیری‌های خودسرانه

ایران:

 سونامی دستگیری‌های خودسرانه و ناپدیدسازی‌های قهری